Sta jij in de overlevingsstand?

Sta jij in de overlevingsstand?

Een beetje gezonde stress zorgt er zelfs voor dat je soms beter presteert. Langdurige stress daarentegen zorgt ervoor dat je minder goed kunt ontspannen, je bent druk, snel geïrriteerd en onrustig.

In onze huidige samenleving is helaas de kans groot dat jouw gaspedaal te vaak of te diep wordt ingedrukt. Hierdoor raak het autonome zenuwstelsel uit balans en blijven bepaalde stress ­hormonen zoals adrenaline en cortisol in je bloed aanwezig. De hartslag, suikerspiegel en bloeddruk blijven hoog, je spijsvertering raakt verstoort, je slaapt slecht en je immuunsysteem en algehele gezondheid wordt zwakker.

Als dat langere tijd duurt, komen ook andere lichaamsfuncties zoals je spijsvertering onder druk te staan. De bacteriën in je darmen zorgen voor energie, breken gifstoffen en medicijnen af en trainen je immuunsysteem. Een verstoorde darmfunctie zorgt ervoor dat de bacteriën in je darmen niet goed functioneren.

Je lichaam komt dan in een vicieuze cirkel terecht. De vermoeidheid leidt tot een ontregeling in je lichaam en dat leidt tot nog meer vermoeidheid. Het kost je steeds meer moeite om de dingen te doen die je normaal leuk vindt. Je kunt je interesse voor allerlei activiteiten en de mensen om je heen zelfs vrijwel helemaal verliezen. En soms heb je ook moeite met informatie goed verwerken: je geheugen lijkt af en toe wel een zeef. Als je lichaam eenmaal ontregeld is geraakt, kan dat grote gevolgen hebben. Mensen met chronische vermoeidheidsklachten kunnen het chronisch vermoeid­heidssyndroom (cvs) of een andere auto ­immuunziekte ontwikkelen.

Hoe merk je het?

De overlevingsstand, ofwel survival modus, zorgt ervoor dat je lichaam blijft functioneren alsof er gevaar dreigt. De Sympaticus, (je gaspedaal) regelt je energieverbruik en zorgt voor actie. Je bent alert, je gaat sneller ademen, je spieren spannen zich aan, je hartslag en bloeddruk stijgen en je stress-systeem is in actie.   Bij inspanning, werk of pijn, maar ook bij emoties zoals angst, boosheid of opwinding, versnelt de sympathicus allerlei lichaamsfuncties zodat er heel snel energie beschikbaar komt. Hij zorgt ervoor dat je lichaam gas geeft. Er wordt een cocktail aan stresshormonen aangemaakt zoals adrenaline, cortisol en noradrenaline. Deze hormonen zorgen dat je actief blijft en voorkomen dat je lichaam ontspant en in een diepe rust komt. Door een heftige gebeurtenis, wordt hij ineens actief. Je ervaart in één keer heel veel stress. Als deze situatie van korte duur is, zorgt de parasympaticus dat je lichaam weer tot rust komt en kan ontspannen.

Wanneer de sympathicus voortdurend ‘aan’ staat, kan de parasympaticus daar na een tijdje niet meer tegen op. Dan vermindert jouw remcapaciteit. Het gevolg: je kunt je minder goed ontspannen, je bent druk, snel geïrriteerd en onrustig. Je lichaam kan minder goed herstellen. Dat put je uit. Herken jij één of meerdere van deze signalen dan is de kans groot dat jij nog in de overlevingsstand staat.

Signaal 1: Meer in je hoofd leven

Je leeft meer vanuit je hoofd, omdat je hier controle over hebt en je neemt je gevoelens en emoties niet serieus. Vertrouwen op jezelf en je intuïtie dat durf je eigenlijk niet meer. Je ervaart negatieve gedachten en hebt last van onrealistische angsten. Gevoel van afwijzing kan hieraan ten grondslag liggen maar ook hoog gevoeligheid.

Signaal 2: Overal zie je beren

Bij alles wat je doet, voel je weerstand. Alles is een probleem. Je kunt honderden redenen opnoemen waarom je dingen niet moet doen maar waarom je het wel zou moeten is moeilijk. Het gevoel van negativiteit en ‘nee’ overheersen. Je meent dat je altijd pech hebt en baalt snel van kleine tegenslagen.

Signaal 3: Vaker ziek

Je lichaam staat in overdrive en is continue alert. De sympathicus in je lichaam blijft adrenaline aanmaken en cortisol. Deze hormonen zorgen dat je actief blijft en voorkomen dat je kunt ontspannen of in een diepe rust kunt raken. Alles is in paraatheid gebracht om snel te kunnen reageren. Andere processen worden tijdelijk in de wacht gezet. Er gaat minder bloed naar je spijsverteringsorganen en de huid en ons immuunsysteem verzwakt. Alles is gericht op de taak op korte termijn: om te overleven. Ontstekingen en overbelasting patronen kunnen niet herstellen. Gevolg: Je bent vaker ziek en blessures genezen niet of moeilijk. 

Signaal 4: Meer met anderen bezig

Je bent extreem extern gericht en steeds alert op mensen die jij misschien zou kunnen helpen. Signalen van je lichaam schuif je aan de kant omdat het belang van de ander groter is dan je eigen gezondheid. Tijd voor jezelf inplannen dat doe je niet of te weinig. Je bent ervan overtuigd dat jij onmisbaar bent. je hebt moeite om grenzen te stellen en je neemt alles op je schouders.

Signaal 5: Alles zelf doen

In de overlevingsstand heb jij het overzicht verloren en neem je niet de tijd om de situatie van een afstandje te bekijken. Taken moeten af, er is geen tijd meer, ik doe het zelf wel dan gaat het sneller. Je trekt steeds meer taken naar jezelf toe omdat je vindt dat jij het sneller of beter kan of omdat je geen tijd hebt om het aan iemand anders uit te leggen. Het wordt steeds lastiger om de controle los te laten. Alles lijkt urgent en je hebt moeite om je prioriteiten op een juiste manier te leggen. 

Signaal 6: Druk doen

Je doet alsof je het druk hebt om niet als lui aangemerkt te worden. Of gebruik je druk zijn als een uitvlucht om vooral niet bezig te zijn van de dingen die je eigenlijk zou willen doen.

Wat kun jij er aan doen?

Allereerst is het belangrijk om bewust te zijn van je situatie en te luisteren naar je lichaam. Het praat de hele dag met je en geeft via je emoties aan wat je nu het meest nodig hebt. Als je voelt dat je ‘geen zin’ meer hebt, is dat vaak een van de signalen dat je (te) moe bent om door te gaan. Luister naar dat signaal! Wat je ook aan het doen bent, stop ermee en neem even pauze. Net als het brandstoflampje op je dashboard waarschuwt je gevoel je of jouw accu bijna leeg is. Neem dat serieus. Ga niet door, ook al zegt je verstand dat het ‘leuk’, ‘noodzakelijk’ of ‘logisch’ is.

Herken de ‘STOP emoties’:

  • Je bent sneller geïrriteerd en hebt een kort lontje
  • Je bent makkelijk afgeleid en kunt je moeilijker concentreren
  • je wilt eigenlijk liever stoppen en even rust of iets anders doen

Begin eens met even helemaal niets doen – echt niets, dus ook niet achteloos scrollen op een mobiele telefoon. In onze herstelplanner vind je de vijf stappen op weg naar herstel.

  • Stap 1: Erkennen hoe het nu is
  • Stap 2: Regie nemen
  • Stap 3: Pauzes bepalen
  • Stap 4: In actie komen
  • Stap 5: Opbouwen en vasthouden

Wil je meer over onze herstelplanner lezen. Klik dan hier! Meer informatie over de sympathicus vind je hier.

Sta jij in de overlevingsstand?